امتياز عليخان العرشي

116

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

براى شرح حال وى رجوع شود به روضات النجاة خوانسارى ، الكنى و الالقاب قمى و ريحانة الادب . مرحوم سعيد نفيسى در بارهء خاندان صدوق در تحقيقات خود بر كتاب « مصادقة الاخوان » به تفصيل سخن گفته است ر ك به : مصادقة الاخوان در همين فهرست . 13 - امالى شيخ الطائفة ( ايران 1313 ه . ق ) : كتاب مذهبى به عربى ، از شيخ طوسى شهرت شيخ ابو جعفر محمد بن حسن ملقب به شيخ الطائفه و در اصطلاح فقها به طور مطلق « شيخ » ( 385 - 460 ه . ق 995 - 1067 م ) از بزرگان فقها و محدثين و علماى شيعهء اثنى عشريه متولد طوس پس از تحصيل مقدمات در سال 408 ه . به بغداد رفت و نزد شيخ مفيد و سيد مرتضى به تكميل تحصيلات خود پرداخت و مدت 23 سال شاگرد و مصاحب سيد بود . پس از وفات سيد ( 436 ه . ق ) دوازده سال در بغداد اقامت كرد اما در نتيجهء سعايت دشمنان در سال ( 448 ه . ق ) خانه‌اش را سوزاندند و شيخ به نجف اشرف مهاجرت كرد و تا هنگام مرگ در همان جا بود . از آثار اوست : استبصار و تهذيب الاحكام از كتب اربعهء شيعه و نيز الفهرست ، المبسوط ، النهايه ، التبيان در تفسير و چند كتاب ديگر و همچنين كتاب الامالى يا المجالس ، است . اين كتاب از شيخ طوسى ( به روايت فرزندش شيخ ابو على حسن طوسى كه از بزرگان فقها و در 515 ه . ق زنده بوده است ) . اين كتاب را شيخ در 450 - 458 ه . ق بر فرزند خود املا نموده است . ظاهرا 44 مجلس است كه در نسخه‌هاى چاپى تا مجلس 18 است كه آن به نام امالى شيخ ناميده‌اند و باقى را به نام امالى ابن الشيخ خوانده‌اند . شيخ اين امالى را در خانهء خود در نجف - اشرف املا مى كرده است و تمام آنها در روزهاى جمعه انجام مى گرفته است كه آخرين امالى شيخ در جمعه 4 محرم سال 457 ه . ق است و مجلس 44 در روز جمعه 26 محرم همان سال است و به اجزاى مختلف تقسيم شده است . اين مجالس عمدتا در اخبار منقول از ائمه و فضايل و مناقب آن بزرگواران است . اين كتاب بارها در ايران و هند و عراق چاپ شده است . تهران 2 جزء ، سنگى ، وزيرى ، 1313 ه . ق ، 344 68 96 صفحه ، قم 1373 ق ، سربى ، وزيرى ، 404 صفحه ، بمبئى ، سنگى . 14 - امالى ابن شيخ الطائفة : رجوع شود به امالى ، شيخ الطائفة . 15 - امالى القالى ( مصر 1324 ه . ) : از ابو على اسماعيل بن قاسم قالى ( 288 ، 6 جمادى - الاول در شهر قرطبه ) ف 356 ه . ق 900 - 966 م و كتاب ديگرى به نام « النوادر » دارد كه يكى از كتابهاى چهارگانهء اساسى ادب است و هر دو مكرر در سال 1324 ه . ق 1906 م . در مصر چاپ شده است . قالى در شهر « ملازگرد » در ديار بكر سال 288 ه . ق به دنيا آمد و در بغداد علوم ادب را از ابن دريد و ابن الانبارى و نفطويه ، زجاج ، احفش صغير ، ابن السراج و ابن قتيبه و ساير استادان و ديگر اديبان بزرگ آن عصر آموخت . در 328 ه . ق عازم اندلس شد و در 330 ه . ق وارد قرطبه گرديد و در آنجا سكونت اختيار كرد و كتاب « امالى » خود را در اين شهر املا كرد و هم در آنجا وفات يافت و وفات او را سال 356 ه . نيز نوشته‌اند . و سبب تسميهء وى به « القالى » بنا به گفتهء خودش « لما انحدرنا الى بغداد كنا فى رفقة كان فيها اهل « قالى قلا » و هى قرية من قرى « منازجرد » . . . فلما دخلنا بغداد نسبت اليهم لكونى معهم و ثبت ذلك على » ، ( معجم الادبا ، ياقوت 2 353 ) . وى مدت 25 سال در بغداد سكونت گزيد و در زمان